انواع استومی ها

انواع استومی چیست؟ استومی‌ها به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند: کلستومی (انحراف روده بزرگ)، ایلئوستومی (انحراف روده کوچک) و اوروستومی (انحراف مسیر ادراری). هر گروه زیرانواعی دارد که بر اساس محل جراحی، نوع بیماری و اینکه استومی موقت یا دائمی باشد انتخاب می‌شود. مدفوع یا ادرار از طریق سوراخی به نام استوما روی شکم خارج شده و داخل کیسه استومی جمع‌آوری می‌شود.

استومی مفهوم، علت‌ها و نوع‌های مختلف آن

برای درک بهتر اینکه استوما یعنی چه، باید بدانید استوما سوراخی است که جراح در جداره شکم ایجاد می‌کند تا مواد دفعی از مسیر جدیدی به خارج هدایت شوند.

استومی یک وضعیت پزشکی است که در آن یک بازوی مصنوعی به بدن افرادی که قسمتی از روده خارج شده است، اتصال می‌یابد. این وضعیت معمولا به دلیل عللی مانند عفونت، بیماری‌های التهابی، سرطان یا آسیب‌های جسمی ایجاد می‌شود.

استومی‌های دفعی به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند:
۱. کلستومی (Colostomy) — روده بزرگ ۲. ایلئوستومی (Ileostomy) — روده کوچک ۳. اوروستومی (Urostomy) — دستگاه ادراری

مقایسه کلی انواع استومی

 استومیت مفهوم و عملکرد آن

استومیت به افرادی گفته می‌شود که تحت عمل جراحی استومی قرار گرفته و در حال حاضر روی شکم خود استوما داشته و دفع مدفوع یا ادرار از طریق آن صورت می‌گیرد. گاهی در برخی منابع به فردی که کلستومی دارد کلستومیت گفته می‌شود و همچنین به افراد دارای ایلئوستومی و یورستومی به ترتیب ایلئوستومیت و یوروستومیت گفته می‌شود.

استومی دائم و موقت تفاوت و روش‌های مدیریت

استومی دائم و موقت دو نوع استومی هستند که در برخی افراد به دلیل مشکلات پزشکی ایجاد می‌شوند. این دو نوع استومی تفاوت‌هایی در مدیریت و مراقبت دارند. در استومی دائم، قسمتی از روده به صورت دائمی به بیرون شکم کشیده می‌شود، در حالی که در استومی موقت، این عملیات به صورت موقت انجام می‌شود و پس از مدتی به حالت طبیعی برمی‌گردد.

همان‌طور که از نامش پیداست، استومی موقت فقط برای مدت زمان مشخصی روی شکم تعبیه می‌شود و پس از طی زمان، آن بخش از روده دوباره به داخل شکم بازگردانده می‌شود.

معمولاً استومی موقت در مواقعی تعبیه می‌شود که جراح بعداً قصد آناستوموز (پیوند) و بخیه کردن دو سر روده را دارد یا می‌خواهد به بخیه‌های ایجادشده استراحت بدهد.

آمار مهم: طبق تحقیقات، حدود ۱۹٪ از استومی‌هایی که ابتدا به عنوان موقت طراحی شده‌اند، در نهایت دائمی می‌شوند. عوامل مؤثر شامل سن بالای ۶۵ سال، بیماری‌های همزمان و عوارض جراحی است.

 ایلئوستومی مفهوم، تشخیص و نحوه مدیریت آن

ایلئوستومی یک نوع استومی است که در این بیماری، قسمتی از روده که به عنوان ایلئوم شناخته می‌شود به صورت دائمی به بیرون شکم کشیده می‌شود. این بیماری معمولاً به دلیل مشکلات پزشکی مانند آبسه روده، آسیب ناشی از جراحی یا بیماری‌های التهابی روده ایجاد می‌شود. برای مدیریت آن، نیاز به تغییر در رژیم غذایی و مراقبت‌های ویژه است.

در حالتی که ایلئوستومی دائمی باشد، بخش‌های باقی‌مانده دستگاه گوارش نیز از شکم خارج می‌شود. در این حالت مدفوع از استوما خارج می‌شود و بیمار باید از کیسه‌های مخصوص برای جمع‌آوری مدفوع استفاده کند زیرا دفع مدفوع از استوما در این شرایط ارادی نمی‌باشد. مدفوع خروجی ایلئوستومی معمولاً حالت مایع و نرم دارد و با توجه به اینکه دارای آنزیم‌های روده‌ای می‌باشد، برای پوست اطراف استوما زیان‌آور می‌باشد.

انواع ایلئوستومی

• ایلئوستومی بروک (Brooke Ileostomy): رایج‌ترین نوع ایلئوستومی است. انتهای روده کوچک به صورت یک «لوله» کوتاه از شکم بیرون می‌آید و به پوست بخیه می‌شود. بیمار باید دائماً از کیسه استومی استفاده کند.
• ایلئوستومی کاک (Kock Pouch): نوعی ایلئوستومی با مخزن داخلی است. جراح یک کیسه ذخیره‌سازی از روده کوچک می‌سازد که داخل شکم قرار می‌گیرد و یک دریچه از خروج بی‌اراده مدفوع جلوگیری می‌کند. بیمار با کاتتر مخزن را خالی می‌کند و نیازی به کیسه خارجی ندارد.
• ایلئوستومی موقت (Loop Ileostomy): اغلب برای محافظت از بخیه‌های جراحی در قسمت پایین‌تر دستگاه گوارش استفاده می‌شود — مثلاً بعد از عمل سرطان رکتوم. پس از بهبود، ایلئوستومی برگردانده می‌شود.
• ایلئوستومی دائم (End Ileostomy): زمانی که کل روده بزرگ برداشته شده و اتصال مجدد ممکن نیست. شایع‌ترین علل شامل بیماری کرون، کولیت اولسراتیو و برخی سرطان‌هاست.

 کلستومی مفهوم، تشخیص و روش‌های درمان

کلستومی نیز یک نوع استومی است که در این بیماری، قسمتی از روده که به عنوان کولون شناخته می‌شود به صورت دائمی به بیرون شکم کشیده می‌شود. علل ایجاد کلستومی می‌تواند شامل بیماری‌های التهابی روده، سرطان روده، آسیب ناشی از جراحی یا مشکلات پزشکی دیگر باشد. برای درمان کلستومی، روش‌های مختلفی مانند جراحی و استفاده از کیسه‌های کلستومی استفاده می‌شود.

بخش اولیه روده بزرگ به صورت استوما از پوست شکم خارج و مواد دفعی آن داخل کیسه جمع‌آوری می‌شود. بسته به محل برش روده و محل قرارگیری استوما مدفوع ممکن است قوام سفت یا شل داشته باشد. اگر استوما مربوط به کولون صعودی و یا عرضی باشد، مدفوع معمولاً حالت شل دارد. در صورتی که کلستومی مربوط به ناحیه سیگموئید باشد، مدفوع معمولاً فرم‌یافته است و قوام سفتی دارد.

انواع کلستومی

کلستومی بر اساس بخشی از کولون که درگیر جراحی می‌شود به چهار نوع اصلی تقسیم می‌شود:

• کلستومی آسکندینگ (Ascending Colostomy): از کولون صعودی (سمت راست شکم) ساخته می‌شود. این نوع کمتر رایج است و فقط در مواردی به کار می‌رود که بیماری یا انسداد شدید مانع از جراحی در قسمت‌های پایین‌تر شود. خروجی آن مایع تا نیمه‌مایع است.
• کلستومی ترانسورس (Transverse Colostomy): از کولون عرضی (وسط یا بالای شکم) ساخته می‌شود. این نوع اغلب موقت است و برای استراحت دادن به بخشی از روده که در حال بهبود است استفاده می‌شود. خروجی آن نرم و خمیری است.
• کلستومی دسندینگ (Descending Colostomy): از کولون نزولی (سمت چپ بالای شکم) ساخته می‌شود. خروجی آن نیمه‌جامد و نسبتاً قابل پیش‌بینی است.
• کلستومی سیگموئید (Sigmoid Colostomy): رایج‌ترین نوع کلستومی است و از آخرین بخش روده بزرگ (سیگموئید) ساخته می‌شود. استوما در سمت چپ پایین شکم قرار می‌گیرد. مدفوع معمولاً جامد و شبیه به دفع طبیعی است.

مقایسه زیرانواع کلستومی

 یوروستومی علت‌ها، تشخیص و روش‌های درمان

یوروستومی یک وضعیت پزشکی است که در آن اتصال مستقیم بین مثانه و سطح پوست برقرار می‌شود. این وضعیت معمولا به علت بیماری‌های مختلفی مانند سرطان مثانه، اورژانس ادراری و ضایعات عصبی اتفاق می‌افتد. تشخیص یوروستومی با استفاده از روش‌های تشخیصی مانند آزمایشات خون و ادرار، آندوسکوپی و تصویربرداری انجام می‌شود. درمان این وضعیت نیز شامل روش‌های مختلفی مانند برش جراحی، قرار دادن استومی و استفاده از کیسه استومی می‌شود.

یورستومی ایجاد انحراف در مسیر دستگاه ادراری به وسیله جراحی است. تمام یورستومی‌ها ادرار را قبل از رسیدن به مثانه از طریق سوراخ استوما تخلیه می‌کنند و انواع مختلفی دارند.

انواع اوروستومی

• مجرای ایلئال (Ileal Conduit): رایج‌ترین نوع اوروستومی است. بخش کوتاهی از روده کوچک به عنوان «لوله انتقال» استفاده می‌شود. حالب‌ها به این قطعه متصل شده و ادرار از طریق استوما به داخل کیسه خارجی تخلیه می‌شود.
• مجرای کولون (Colonic Conduit): مشابه مجرای ایلئال اما به جای روده کوچک، از روده بزرگ استفاده می‌شود. کمتر رایج است.
• مثانه نئو (Neobladder): یک مثانه مصنوعی از روده کوچک ساخته می‌شود و در محل مثانه اصلی قرار می‌گیرد. بیمار می‌تواند از طریق مجرای ادراری طبیعی ادرار کند — بدون استوما.
• پاکت ایندیانا (Indiana Pouch): یک مخزن داخلی از روده ساخته می‌شود و بیمار با کاتتر آن را خالی می‌کند. نیازی به کیسه خارجی ندارد.
• نکته: اوروستومی تقریباً همیشه دائمی است.

کدام استومی برای کدام بیماری؟
 

انواع استوما بر اساس شکل ساختاری

انواع استوما را نیز می‌توان براساس شکل آنها تقسیم‌بندی کرد:

• تک‌دهانه (End Ostomy): روده برش می‌خورد و تنها انتهای پروگزیمال به بیرون آورده می‌شود. معمولاً دائمی است.
• دودهانه متصل (Loop Ostomy): روده برش نمی‌خورد؛ یک حلقه از روده به بیرون آورده شده و دیواره قدامی آن باز می‌شود. دو دهانه دارد اما اغلب فقط یکی قابل مشاهده است. معمولاً موقت است.
• دودهانه مجزا (Double Barrel Ostomy): بخشی از روده برداشته می‌شود و دو انتها به‌طور کاملاً جداگانه روی شکم بخیه می‌شوند.

همین مفهوم ساختاری در انواع دیگر استوما هم وجود دارد، از جمله استوما تراکئوستومی که برای مسیر تنفسی کاربرد دارد.

کیسه استومی مفهوم و نقش آن در جمع آوری مواد دفعی

کیسه استومی یک وسیله پزشکی است که به عنوان جایگزین موقت یا دائمی برای مثانه استفاده می‌شود. این کیسه به عنوان یک استومی موقت یا دائمی بر روی سطح پوست قرار می‌گیرد و نقش اصلی آن جمع آوری مواد دفعی مانند ادرار یا مدفوع است. کیسه استومی معمولا از موادی ساخته می‌شود که قابلیت جذب رطوبت را دارند و در عین حال نشت ندارند. این وسیله ضروری برای افرادی است که به دلیل بیماری یا جراحی نمی‌توانند از مثانه خود استفاده کنند.

 مزایای کیسه استومی برای فرد با استومی

استفاده از کیسه استومی برای افرادی که با استومی زندگی می‌کنند، مزایای زیادی دارد. اولین مزیت این است که این وسیله به افراد امکان می‌دهد مواد دفعی خود را به راحتی جمع آوری کنند و از نشت یا تسریب آنها جلوگیری کنند. علاوه بر این، استفاده از کیسه استومی می‌تواند به افراد با استومی کمک کند تا به شکل عادی و با آزادی بیشتری زندگی کنند

انواع کیسه استومی و کاربردهای آن‌ها

کیسه استومی یک وسیله مهم برای افرادی است که عمل جراحی استومی داشته‌اند. این کیسه‌ها به منظور جمع آوری ترشحات استوما، که از بدن خارج میشوند، استفاده میشوند. همانطور که نامشان مشخص است، کیسه استومی به صورت استومی بر روی بدن قرار میگیرد و ترشحات را جمع آوری میکند. هنگامی که صحبت از انواع کیسه استومی است، ما به دو نوع اصلی کیسه استومی یعنی کیسه استومی قابل تخلیه و کیسه استومی در دسترس داریم. هر کدام از این دو نوع کیسه، برای نیازهای خاصی طراحی شده‌اند.

سایز کیسه استومی و انتخاب مناسب برای ترشحات استوما

کیسه استومی یک وسیله مهم برای افرادی است که عمل جراحی استومی داشته‌اند. همانطور که نامشان مشخص است، کیسه استومی به صورت استومی بر روی بدن قرار می‌گیرد و ترشحات را جمع‌آوری می‌کند. هنگامی که صحبت از انواع کیسه استومی است، ما به دو نوع اصلی کیسه استومی یعنی کیسه استومی قابل تخلیه و کیسه استومی بسته داریم.

• کیسه قابل تخلیه: دهانه‌ای در پایین دارد که برای خالی کردن باز می‌شود. برای ایلئوستومی و اوروستومی که خروجی مداوم دارند مناسب‌تر است.
• کیسه بسته: یکبار مصرف است. برای کلستومی سیگموئید که خروجی منظم و جامدتر دارد مناسب است.

نکته کلیدی: اندازه سوراخ چسب پایه باید دقیقاً با قطر استوما تطابق داشته باشد — نه بزرگ‌تر (که باعث تحریک پوست می‌شود) و نه کوچک‌تر (که فشار روی استوما وارد می‌کند).

سیستم یک تکه و سیستم دو تکه تفاوت و کیسه‌های مربوطه

دو نوع اصلی سیستم استومی که برای استفاده در کیسه‌های استومی استفاده میشود عبارتند از سیستم یک تکه و سیستم دو تکه. در سیستم یک تکه، کیسه استومی و قطعه استومی به هم متصل شده‌اند و به عنوان یک واحد استفاده میشوند. این نوع سیستم برای استوماهای دائمی و با ترشحات ثابت مناسب است. اما در سیستم دو تکه، کیسه استومی و قطعه استومی به صورت جداگانه قابل استفاده هستند. این نوع سیستم برای استوماهای موقت و با ترشحات متغیر مناسب است.

کیسه یوروستومی جمع آوری ادرار و مزایای آن

کیسه یوروستومی یک روش پزشکی است که برای جمع‌آوری و نگهداری ادرار در بدن استفاده می‌شود. این روش معمولاً در مواردی مانند بیماری‌های کلیه، سرطان پروستات و یا ضعف عضلات سبب ناتوانی شخص در دفع ادرار می‌شود. با استفاده از کیسه یوروستومی، ادرار به طور مستقیم از بدن جمع‌آوری می‌شود و در یک کیسه ویژه ذخیره می‌شود.

دریچه اختصاصی یک ویژگی مهم در کیسه یوروستومی است که به شخص کمک می‌کند تا به راحتی ادرار را تخلیه کند. برخی مدل‌ها به کیسه شبانه (night drainage bag) نیز متصل می‌شوند که برای استفاده در طول خواب بسیار مفید است.

طراحی صحیح و مناسب کیسه یوروستومی می‌تواند به شخص کمک کند تا برای مدت طولانی از آن استفاده کند.

عوارض شایع استومی و راه‌های پیشگیری

آگاهی از عوارض احتمالی به پیشگیری و مدیریت بهتر کمک می‌کند. طبق تحقیقات، میزان بروز عوارض بین ۱۰ تا ۷۰ درصد گزارش شده است:
 

مهم‌ترین علل قابل پیشگیری: انتخاب اشتباه محل استوما و مراقبت نادرست، دو عامل اصلی ایجاد عوارض زودرس هستند. علامت‌گذاری صحیح محل استوما قبل از عمل، خطر عوارض زودرس را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

جمع‌بندی

استومی‌ها به سه گروه اصلی کلستومی، ایلئوستومی و اوروستومی تقسیم می‌شوند که هر کدام زیرانواع مختلفی دارند. انتخاب نوع استومی بستگی به نوع بیماری، محل آسیب و شرایط عمومی بیمار دارد. با مراقبت صحیح، انتخاب درست کیسه استومی و همکاری با تیم پزشکی، کیفیت زندگی بالایی قابل دستیابی است.

اگر در مورد انتخاب لوازم مراقبتی یا نحوه مدیریت استومی سؤالی دارید، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

سوالات متداول در مورد انواع استومی

تفاوت کلستومی و ایلئوستومی چیست؟

کلستومی از روده بزرگ (کولون) ساخته می‌شود و معمولاً در سمت چپ شکم قرار می‌گیرد؛ خروجی آن نیمه‌جامد تا جامد است. ایلئوستومی از روده کوچک (ایلئوم) ساخته می‌شود، معمولاً در سمت راست شکم است و خروجی مایع تا خمیری دارد که به علت داشتن آنزیم‌های گوارشی برای پوست خطرناک‌تر است.

آیا همه استومی‌ها قابل برگشت هستند؟

خیر. اوروستومی تقریباً همیشه دائمی است. کلستومی و ایلئوستومی می‌توانند موقت یا دائمی باشند. تحقیقات نشان می‌دهد حدود ۱۹٪ از استومی‌های موقت در نهایت دائمی می‌شوند.

چند بار در روز باید کیسه استومی تعویض شود؟

کیسه‌های بسته یک‌بار‌مصرف هستند. کیسه‌های قابل تخلیه را می‌توان ۳ تا ۵ بار در روز خالی کرد. چسب پایه سیستم دوتکه معمولاً هر ۲ تا ۳ روز یک بار تعویض می‌شود.

آیا با استومی می‌توان ورزش کرد یا شنا رفت؟

بله. اکثر استومیت‌ها می‌توانند شنا کنند — کیسه‌های استومی ضدآب طراحی شده‌اند. ورزش‌های متوسط توصیه می‌شوند. فقط از ورزش‌های سنگین که فشار زیادی به شکم وارد می‌کنند باید پرهیز شود.

چرا پوست اطراف ایلئوستومی بیشتر از بقیه آسیب می‌بیند؟

چون خروجی ایلئوستومی دارای آنزیم‌های گوارشی فعال است که پوست را می‌خورند. در کلستومی، این آنزیم‌ها قبلاً توسط روده بزرگ غیرفعال شده‌اند. به همین دلیل مراقبت از پوست پریستومال در ایلئوستومی اهمیت بیشتری دارد.